دسته بندي :

شايد در طول روز به اين حالت دچار شده باشيد كه در ناحيه زانو يا دست‌هايتان احساس خستگي و سستي كنيد. بايد بدانيد رماتيسم مفصلي، بيماري است كه در ابتدا نشانه‌هاي كوچكي از درد در نواحي دست يا پا و مفاصل دارد اما به مرور زمان اين درد جزيي به معضلي بزرگ‌تر تبديل مي‌شود. آقاي دكتر احمدرضا جمشيدي فوق‌تخصص و رماتولوژي و استاد دانشگاه علوم پزشكي تهران و همچنين رييس مركز تحقيقات رماتولوژي ما را با توضيحات كاملي درباره رماتيسم مفصلي راهنمايي مي‌كند. با ما در خواندن مطالب زير همراه شويد تا جواب سوالات‌تان را بگيريد.

رماتيسم مفصلي چيست؟
بيماري رماتيسم مفصلي يا در اصطلاح آرتريت روماتوييد در ميان بيماري‌هاي رماتيسمي تقريبا جزو شايع‌ترين بيماري‌هاي التهابي رماتيسمي است. به طور كلي بيماري‌هاي رماتيسمي را به دو دسته تقسيم مي‌كنيم. بيماري‌هاي مكانيكي و بيماري‌هاي التهابي. در مورد بيماري مكانيكي ناراحتي‌هايي مثل آرتروز، كمردرد و چنين نمونه‌هايي در اين دسته نام برده مي‌شوند و رماتيسم مفصلي يا آرتريت روماتوييد نيز سر دسته بيماري التهابي قرار دارند. شيوع اين بيماري در دنيا حدود يك درصد كل جمعيت اعلام شده و بر اساس مطالعاتي كه در مركز تحقيقات رماتولوژي دانشگاه علوم‌پزشكي تهران انجام شده شيوع اين بيماري در ايران 35 درصد ذكر شده است كه تقريبا نسبت به آمار در كل دنيا در رده پايين‌ترين قرار داديم و با ديگر كشورهاي شرقي مثل هندوستان در يك سطح هستيم.
علايم رماتيسم مفصلي چه مواردي هستند؟
همان‌طور كه اشاره كرديم اين بيماري جزو بيماري‌هاي التهابي رماتيسمي محسوب مي‌شود و درد و تورم در مفاصل كوچك شروع مي‌شود. معمولا اين درگيري به صورت درد قرينه در مفاصل دو دست ايجاد مي‌شود. اين درد در مفاصل كوچك شامل مفاصل بين‌انگشتي مچ، دست، آرنج و انگشتان پا شروع مي‌شود و به تدريج مي‌تواند به تمام بدن گسترش پيدا كند و در نتيجه باعث تورم و درد در اين نواحي شود و به كمر، لگن و زانو نيز سرايت پيدا مي‌كند. يكي از خصوصيت‌هاي اين بيماري اين است كه بيمار با خشكي صبحگاهي و احساس درد روبه‌رو شده؛ يعني وقتي بيمار از خواب بيدار مي‌شود نمي‌تواند به راحتي مفاصل‌اش را تكان دهد و احساس سفتي و خشكي شديد در اين نواحي مي‌كند كه ممكن است تا يك ساعت بعد هم طول بكشد. معمولا بيماران به همراه اين بيماري احساس ضعف و خستگي و همچنين دردهاي عضلاني هم مي‌كنند.
رماتيسم مفصلي بيشتر افراد را در چه گروه سني‌اي درگير مي‌كند؟
شايع‌ترين سن شيوع اين بيماري دوره جواني تا ميانسالي است، اما بايد به اين نكته مهم نيز اشاره كنيم كه رماتيسم مفصلي حتي در بين كودكان هم اتفاق مي‌افتد كه آن را رماتيسم مفصلي نوجوانان مي‌ناميم كه معمولا در افراد بسيار جوان و حتي كودكان نيز ديده مي‌شود. البته به طور كلي در همه سنين رماتيسم مفصلي ديده مي‌شود اما شايع‌ترين سن همان دوران ميانسالي است و در افراد بالاي 50 يا 60 سال، كمتر شاهد شروع بيماري رماتيسم مفصلي هستيم.
دليل اصلي رماتيسم مفصلي چه چيزي است؟
در اينجا مي‌توان گفت كه علت اصلي اين بيماري موضوع ژنتيكي است. در حقيقت در زمينه‌ ژنتيكي سيستم ايمني بدن نسبت به محرك‌هاي خاصي كه از محيط مي‌گيرد پاسخ نامناسب مي‌دهد. سيستم ايمني به‌طور خودكار عليه عوامل خارجي واكنش نشان مي‌دهد و ميكروب، ويروس و نظير اين عوامل خارجي را از بدن دفع مي‌كند، در مورد بيماران رماتيسمي سيستم بدني آنها دچار نقصي مي‌شود كه نمي‌تواند عوامل خارجي را به‌خوبي تشخيص دهد. بنابراين وقتي عوامل خارجي مثل ويروس و ميكروب حتي استرس يا هر عامل ديگري وارد بدن فرد مي‌شوند، سيستم ايمني به‌طور طبيعي مي‌خواهد به چنين عواملي واكنش نشان دهد اما به‌طور همزمان به يك‌سري عوامل خودي كه به‌طور مشخص در بيماري رماتيسم مفصلي مزمن بافت‌هاي مفاصل هستند برخورد مي‌‌كند و براي آنها ايجاد مشكل مي‌كند.
درمان رماتيسم مفصلي به چه صورت است؟
اشاره به اين نكته بسيار مهم است كه بيماران در چنين مواردي حتما بايد به متخصص روماتولوژي يا حداقل متخصص داخلي مراجعه كنند و با توجه به تشخيص آنها از داروهاي موردنياز استفاده كنند. داروهاي مختلفي در اين زمينه تجويز می‌شود. داروهاي تنظيم كننده‌ سيستم ايمني يكي از داروهايي هستند كه براي رماتيسم مفصلي به كار مي‌رود. يكي از اين داروها هيدروكسيدكلروكين يا كلروكين نام دارد كه البته اين دارو براي درمان مالاريا استفاده مي‌شود؛ اما تحقيقات نشان داده كه اين دارو باعث تنظيم سيستم ايمني بدن در بيماران رماتيسمي نيز مي‌شود. استفاده از كورتون به ميزان و دز پايين پيشنهاد مي‌شود و در كنار آن داروهاي ديگري مثل پتروتكلساد نيز توصيه مي‌شود البته اين دارو براي درمان سرطان نيز به كار مي‌رود اما براي بيماران رماتيسم مفصلي نيز در دزهاي خيلي پايين و به صورت مصرف هفتگي تجويز مي‌شود.
تغذيه و رژيم‌هاي غذايي چه تاثيري روي بيماران رماتيسم مفصلي دارد؟
اين سوال خوبي است چون خيلي از بيماران از ما مي‌پرسند كه چه غذاهايي براي ما خوب است اما بايد بگويم در اصل خود غذا در اين موضوع تاثير ندارد البته به جز روغن كبد ماهي كه در بهبود وضعيت بيماري موثر است. از سوي ديگر خود بيماري رماتيسم مفصلي و عوارض دارويي كه دارد، ممكن است مشكلاتي را براي بيمار ايجاد كند. براي مثال بيماري كه از كورتون استفاده مي‌‌كند، ممكن است افزايش قند پيدا كند؛ بنابراين در چنين مواردي توصيه مي‌كنيم از خوردن قند بيش از حد اجتناب كنند يا در مواردي مصرف دارو باعث افزايش فشار خون بيماران مي‌شود بنابراين به آنها توصيه مي‌كنيم كمتر از نمك استفاده كنند. بايد اين مساله را هم اضافه كنم كه در مواردي بيماران در اثر مصرف دارو يا خود بيماري دچار ضعف يا پوكي استخوان مواجه مي‌شوند، بنابراين استفاده از ويتامين‌ها، مكمل‌‌هاي غذايي، لبنيات و مواد غذايي كه حاوي كلسيم هستند مثل ماهي كه داراي ويتامين «D» نيز هست را تاكيد مي‌كنيم.
آيا درست است كه سيگار روند بيماري را بدتر مي‌كند؟
مصرف سيگار يكي از علل اصلي پيشرفت بيماري رماتيسم مفصلي است. همانطور كه مي‌دانيد همه‌‌ كساني كه زمينه ژنتيكي دارند، به رماتيسم مفصلي مبتلا نمي‌شوند اما در مورد كساني كه زمينه‌ ژنتيكي مثبت دارند، وقتي سيگار مصرف مي‌كنند احتمال ابتلا به بيماري رماتيسم مفصلي در آنها چندين برابر مي‌شود. با توجه به آزمايش‌هايي كه در اين رابطه صورت گرفته، رابطه‌ علت و معلولي سيگار با بيماري رماتيسم ثابت شده است؛ بنابراين به افرادي كه به صورت ژنتيكي زمينه‌ مساعدي يا سابقه‌ خانوادگي براي اين بيماري دارند، تاكيد مي‌كنيم از مصرف سيگار پرهيز كنند.
آيا حركات ورزشي براي بيماران رماتيسم مفصلي مناسب است؟
از آنجا كه بعد از مرحله حاد بيماري رماتيسم مفصلي منجر به تغيير شكل و بدفرمي مفصل‌ها مي‌شود، تمرينات ورزشي بايد زيرنظر فيزيوتراپ يا پزشك مربوطه انجام شود. پياده‌روي براي بيماراني كه دچار پوكي استخوان شده‌اند، بسيار مفيد است؛ البته اگر رماتيسم جزو دسته التهابي باشد، از آنجا كه مفاصل متورم مي‌شود يا آب مي‌آورند، حركات ورزشي سنگين اصلا مجاز نيست بلكه حركات ورزشي كه در اصطلاح به آن محدوده حركت مي‌گوييم و بيشتر به صورت نرمش هستند، توصيه مي‌شود. بيماري رماتيسم مفصلي اگر در مرحله حاد نباشد، ورزشي مثل شنا نيز مي‌تواند مفيد واقع شود.
رماتيسم در اطفال هم به وجود مي‌آيد؟
خوشبختانه حدود سه سال است كه رشته روماتولوژي اطفال در ايران راه‌اندازي شده است ولي از آنجا كه تعداد آنها به حدي نيست كه تمام بيماران را تحت پوشش قرار دهند، به والديني كه كودكان‌شان دچار اين بيماري شده‌اند، پيشنهاد مي‌كنيم در صورت بروز علايم به روماتولوژيست يا متخصص اطفال مراجعه و كودك‌شان را تحت نظر چنين متخصصاني درمان كنند.
و حرف آخر؟
بيماري رماتيسم مفصلي، بيماري‌اي است كه بايد به آن توجه بسياري شود، چون در صورت عدم درمان باعث تخريب و تغيير شكل خاص مي‌شود؛ بنابراين درمان در اين نوع بيماري از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. بايد توجه داشته باشيد كه در صورت بروز هرگونه علايم به متخصص روماتولوژي يا متخصص داخلي مراجعه و درمان را تحت نظر آنها شروع كنيد. قطع ناگهاني درمان باعث عود بيماري و پيشرفت آن شده و در نتيجه درمان بيماري نيز سنگين‌تر مي‌شود، البته با توجه به آنچه در چند سال اخير ديده شده، عوارض بيماري رو به كاهش است.